Een storm met gevolgen voor de hele keten
"The perfect storm" was misschien wel de meest gebruikte omschrijving van de aardappelmarkt in het afgelopen seizoen. Een combinatie van areaaluitbreiding, hoge hectareopbrengsten en een afnemende vraag zorgde ervoor dat de vrije marktprijs in korte tijd sterk onder druk kwam te staan. De vraag is echter niet alleen of deze storm voorbij is, maar ook of we hiermee opnieuw aan het begin staan van de bekende varkenscyclus. Want 1 ding is duidelijk: de gevolgen beperken zich allang niet meer tot de frietaardappelteelt.
De gevolgen reiken verder dan de frietaardappelsector
Een lage vrije marktprijs blijft namelijk niet beperkt tot deze sector. Een aanzienlijk volume frietaardappelen vond uiteindelijk zijn weg naar andere bestemmingen, zoals veevoer, vergisting en de zetmeelindustrie. Daarmee nam ook daar het aanbod toe en kwam de prijsvorming onder druk te staan.
De aangekondigde basisprijs van Coöperatie Koninklijke Avebe U.A. (Avebe) van € 50 per ton voor het nieuwe seizoen ligt fors lager dan vorig jaar. Uiteraard spelen daarin meerdere factoren mee, zoals de internationale zetmeelmarkt. Toch heeft het extra aanbod van consumptieaardappelen heeft de markt zeker geen goed gedaan.
Ook in de pootgoedsector zijn de gevolgen zichtbaar. Door de sterk gedaalde vrije marktprijzen en de aanpassing van contractvoorwaarden is het areaal frietaardappelen in Nederland, België en Frankrijk naar schatting met circa 55.000 hectare afgenomen. Dat werkt direct door in de vraag naar pootgoed en daarmee in de poolprijzen voor telers.
De prijsvorming van frietaardappelen blijkt daarmee veel meer te zijn dan een markt op zichzelf. Ze beïnvloedt inmiddels de gehele aardappelketen: van pootgoed tot zetmeel.
Juist daarom is de interessante vraag hoe de markt zich komend seizoen ontwikkelt. Gaan we opnieuw de bekende varkenscyclus zien, waarbij een slecht prijsjaar leidt tot minder productie en uiteindelijk weer hogere prijzen? Of duurt het herstel langer?
Signalen voor het nieuwe seizoen
Aan de aanbodzijde
- Het areaal frietaardappelen is in Noordwest-Europa met ongeveer 55.000 hectare afgenomen.
- Het areaal pootgoed voor fritesrassen, met name Fontane, is eveneens kleiner geworden met ongeveer 1.000 ha.
- Bij een gemiddeld groeiseizoen zal de totale productie lager uitvallen dan in 2025.
- Er zijn minder aardappelen gecontracteerd, waardoor de vrije markt opnieuw een grotere rol krijgt.
Aan de vraagzijde
- Minder contractvolume betekent ook minder zekerheid voor de verwerkende industrie.
- Lagere contractprijzen verbeteren de concurrentiepositie van Europese frites op de wereldmarkt.
- De wereldwijde vraag naar diepvriesfrites blijft op de langere termijn groeien.
- Eventuele tegenvallende oogsten in concurrerende productieregio's kunnen de markt snel doen kantelen.
De varkenscyclus is geen nieuw fenomeen
Wie terugkijkt naar de afgelopen jaren, ziet dat de markt opvallend cyclisch beweegt. Een matig prijsjaar in 2017 werd gevolgd door de droge zomer van 2018 en een uitzonderlijk hoge markt. In 2020 zorgde de coronapandemie voor een scherpe terugval. De jaren 2022 en 2023 waren juist sterk. Daarna volgde in 2024 opnieuw een correctie, met name op de vrije markt, door een combinatie van hoge opbrengsten en een ruim aanbod.
In onderstaande grafiek staat de gemiddelde hectareopbrengst (contract en vrije markt) voor consumptieaardappelen in Flevoland.
Juist daarom doet de huidige markt denken aan de klassieke varkenscyclus. Hoge prijzen leiden tot uitbreiding van het areaal, waarna overproductie ontstaat. Lage prijzen zorgen vervolgens voor areaalkrimp, waarna de markt zich herstelt.
Of die cyclus zich ook dit seizoen volledig zal herhalen, weet niemand. Maar 1 conclusie lijkt inmiddels wel gerechtvaardigd: de prijsvorming van frietaardappelen bepaalt allang niet meer alleen het rendement van de friettelers. Ze zet de toon voor de hele aardappelketen.
Meer weten?
Wil je weten wat deze ontwikkelingen betekenen voor jouw bedrijf of sparren over de ontwikkelingen in de aardappelmarkt? Neem dan contact op met Branchespecialist Akkerbouw Hessel Kingma. Hij denkt graag met je mee.
