Algemeen

Overlijden en het voortbestaan van het familiebedrijf

Ferdi van Leusen
11 nov 2021

Het voortbestaan van je familiebedrijf is vaak nauw verweven met hoe het met jou als ondernemer gaat. Dramatische gebeurtenissen in je persoonlijke leven kunnen van enorme invloed zijn op de bedrijfsvoering en zelfs het voortbestaan van je bedrijf. Hoe kun je je bedrijf daarvoor beschermen?

Gevolgen bij overlijden

In het algemeen zijn er een 4 grote bedreigingen waar een familiebedrijf mee te maken kan krijgen en die voor de nodige onzekerheid kunnen zorgen. Naast arbeidsongeschiktheid, een echtscheiding en stoppen met werken, is het (plotselinge) overlijden van de ondernemer daar 1 van.

Je kunt echter het nodige doen om je onderneming te beschermen tegen de gevolgen van overlijden. We geven in dit artikel een aantal tips.

Wettelijke verdeling of testament?

Heb je als ondernemer geen testament? Dan erven je nabestaanden bij overlijden op grond van de wettelijke verdeling. Dat betekent dat binnen een gezin je kinderen hun erfdeel krijgen in de vorm van een vordering op je partner. De kinderen kunnen deze vordering in principe pas opeisen als je partner komt te overlijden. In veel gevallen zal op de grond van de wettelijke verdeling je (beoogde) bedrijfsopvolger dan niet de onderneming erven.

Wil je deze wettelijke verdeling niet? Dan moet je door de notaris een testament laten opstellen.

Belang van een goed (ondernemers)testament

Een belangrijk voordeel van een testament ten opzichte van de wettelijke verdeling is flexibiliteit. Je kunt bijvoorbeeld een zogenaamd keuzetestament opstellen. In dit testament worden dan veel opties opengehouden omtrent de verdeling van je nalatenschap, deze worden pas ingevuld na het overlijden. Hierdoor kun je de fiscale vrijstellingen zoveel mogelijk benutten.

Daarnaast kun je het voortbestaan van je bedrijf na (plotseling) overlijden waarborgen met een goed testament. In het testament kun je onder andere je bedrijfsopvolger aanwijzen en aangeven hoe je partner en kinderen die het bedrijf niet overnemen verzorgd moeten worden. 

Executeur en afwikkelingsbewindvoerder

Het is verstandig om in het testament een executeur te benoemen. De executeur dient de nalatenschap af te wikkelen. Ook kun je daarnaast een afwikkelingsbewindvoerder benoemen die de lopende zaken rondom de onderneming regelt en die het vermogen van de (minderjarige) erfgenamen kan beheren totdat zij een bepaalde leeftijd hebben bereikt.

Benutten fiscale vrijstellingen

De erfbelasting kent naast algemene vrijstellingen een bedrijfsopvolgingsfaciliteit. In hoofdlijnen zorgt deze faciliteit ervoor dat ondernemingsvermogen tot ruim € 1 miljoen niet wordt belast. Is de onderneming meer dan € 1 miljoen waard? Dan is in principe het meerdere voor 83% vrijgesteld.  

Hierdoor kan ondernemingsvermogen zonder of met relatief lage belastingheffing overgedragen worden aan je bedrijfsopvolgers. Om deze vrijstelling volledig te kunnen benutten, is het belangrijk dat je de nodige aandacht aan je testament besteedt. Wat dat precies betekent, lichten we toe in onderstaand voorbeeld.

Een voorbeeldsituatie

Ondernemer Elise is gehuwd met Wim. Ze hebben huwelijkse voorwaarden opgesteld en gekozen voor koude uitsluiting. Ze hebben samen een zoon, Jogchem. Elise heeft geen testament. Elise houdt 100% van de aandelen in een besloten vennootschap (BV). De BV heeft een waarde van € 2 miljoen. De BV drijft een onderneming. Elise heeft verder geen vermogen.

Gevolgen voor Wim
Als Elise onverhoopt komt te overlijden, worden haar aandelen op grond van de wettelijke verdeling toebedeeld aan Wim. De aandelen hebben een waarde van € 2 miljoen. Wim krijgt een schuld aan zijn zoon Jogchem van € 1 miljoen die Jogchem pas kan opeisen na het overlijden van Wim. De waarde van het erfdeel van Wim bedraagt dus € 1 miljoen.

Wim heeft naast de bedrijfsopvolgingsfaciliteit recht op de partnervrijstelling van ruim € 670.000. Zijn totale vrijstelling bedraagt afgerond € 2,5 miljoen*, terwijl hij € 1 miljoen erft. Zijn vrijstelling is dus veel groter dan het erfdeel. Wim hoeft dus geen erfbelasting te betalen.  

Gevolgen voor Jogchem
Jogchem krijgt op grond van de wettelijke verdeling een vordering op zijn vader van € 1 miljoen. Deze vordering valt niet onder de bedrijfsopvolgingsfaciliteit. Hierdoor heeft Jogchem slechts recht op een algemene vrijstelling van ruim € 20.000. Hij is daarom over € 980.000 erfbelasting verschuldigd. De verschuldigde erfbelasting is dan ruim € 180.000. Zo’n forse belastingschuld kan het voortbestaan van de onderneming dus serieus in de problemen brengen. 

NB: € 1 miljoen + 83% x (€ 2 miljoen - € 1 miljoen) = € 1,83 miljoen. Hierbij opgeteld komt de algemene vrijstelling van € 670.000 en dat maakt € 2,5 miljoen. Omwille de eenvoud rekenen wij hier met afgeronde bedragen. De werkelijke vrijstelling is in 2021 ruim €1 miljoen.

Wat is de oplossing?

Had Elise een testament laten opstellen waarin zij bijvoorbeeld Wim als enig erfgenaam aanwijst, dan hadden zij de verschuldigde erfbelasting kunnen voorkomen doordat de ruime vrijstellingen dan wel volgemaakt konden worden. Door een goed ondernemerstestament bespaar je in dit geval dus ruim € 180.000.

Met dit voorbeeld willen wij aangeven dat in dit soort situaties belastingheffing dus voorkomen of beperkt kan worden. Hoe het testament er precies uit moet komen te zien zodat hij aan de wensen van alle partijen voldoet, bepalen jullie natuurlijk altijd in overleg.

Meer weten?

Wil je meer weten over het opstellen van een testament? Of over de gevolgen van een overlijden binnen een familiebedrijf? Neem dan contact op met Ferdi van Leusen.

Meer informatie? Neem contact op met Ferdi van Leusen